ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਸੰਨ 1526 ਵਿੱਚ, ਕਾਬਲ ਦਾ ਤੈਮੂਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ, ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ, ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੜਾਈ 21 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਪਾਨੀਪਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ । ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਕੁਮਕ ਦੀ ਸੂਹ ਲਗ ਗਈ । ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣੇ ਸਨ । ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਡਵਾ ਨੇ 8 ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ 70 ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲੌਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਵੀ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਇੱਧਰ ਰਾਜਾ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭੜਕਾਇਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਹੱਥੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 1845 ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਗੂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਿਆ ਪਰੰਤੂ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1526 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ੲਿਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਮੋਰਚਾ ਲਗਾੲੀ ਖਡ਼੍ਹੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । 1843 ਈ. ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਮੰਗਿਆ । ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ । ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਬਿਲਕੁਲ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚ ਰਾਜਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਗਈਆਂ । ਇਹ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਕ ਤੋੜਵੀਂ ਹਾਰ ਸੀ । ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਟਿਆਲਾ , ਜੀਂਦ , ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਛਿਛਰੌਲੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ । ਆਮ ਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ , ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਡੇਢ ਕੋਰੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਜੰਗੀ ਤਾਵਾਨ ਵਜੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । 3. ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਘਟਾ ਕੇ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । 4. ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਿਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਬਹਾਨੇ ਲੱਭਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ , 1845 ਈ. ਵਿਚ ਪੂਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਐਲਨਬਰਾ ( Lord Ellenborogh ) ਸੰਦ ਨਾਮਸਥਾਨ ਬਦਲ ਵਿਊ ਹੋਰ ਖੋਜ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਕੀ ਰੁਝਾਨ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੋ/ਬਰਾਮਦ ਕਰੋ ਸੰਦ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ English Punjabi Dictionary ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਸਰ ਹਿਉ ਗੱਫ਼ ( ਨੇ ਮੁਦਕੀ ਵਲ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। 18 ਦਸੰਬਰ, 1845 ਦੇ ਦਿਨ ਮੁਦਕੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਦੋ ਏਅਡੀਜ਼, ਸਰ ਰਾਬਰਟ ਸੇਲ ਤੇ ਸਰ ਜੌਸਫ਼ ਮੈਕਗੈਸਕਿਲ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 215 ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਤੇ 657 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਸ਼ਾ ਸੂਚੀ ਪਿਛੋਕੜ[ਸੋਧੋ] ਲੜਾਈ[ਸੋਧੋ] ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ] ਸਰੋਤ[ਸੋਧੋ] ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮੇਨੂ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ । ਇਕ ਸਿੱਖ ਅਫ਼ਸਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਦਾਲਤੀ ਕੁਝ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼, ਲਾਹੌਰ ਉਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅੰਬਾਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ 1841 ਈ. ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ , ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਨ ਦਾ ਬੜਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਫ਼ਰਾ-ਤਫਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਏਜੈਂਟ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ , ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਸਰਦਾਰਾਂ ਹੱਥੀਂ ਕਤਲ ( 15 ਸਤੰਬਰ , 1843 ) ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਡੋਗਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੂ ਦੀ ਅਨੈੱਕਸੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ– – ਜਗਮੋਹਨ ਮਹਾਜਨ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸਰੋਤ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼–ਜਿਲਦ ਪੰਜਵੀਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਾਰ / ਸੁਝਾਅ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇ ਸਾਡੀ ਲੜਾਈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ Keyboard: Off Language: English No matches. No matches. Meaning and definitions of ਲੜਾਈ, translation in English language for ਲੜਾਈ with similar and opposite words. Also find spoken pronunciation of ਲੜਾਈ in punjabi and in English language. What 1. ਮੁਦਕੀ ( 18 ਦਸੰਬਰ , 1845 ) , 2. ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ( 21 ਦਸੰਬਰ , 1845 ) , 3. ਬੱਦੋਵਾਲ ( 21 ਜਨਵਰੀ , 1846 ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਆਪ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਨੇੜੇ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਕਾਬੂ ਕਰ ਕੇ ਲੰਡਨ ਵਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਉਥੇ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਯੋਜਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਦਕੀ ਵਲ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਇਆ। 18 ਦਸੰਬਰ, 1845 ਦੇ ਦਿਨ ਮੁਦਕੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਖੁੱਲ੍ਹਮ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਪੁਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਬੱਸੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੇਰਵੇ : – – ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ( 18 ਦਸੰਬਰ 1845 ) – – ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਸੰਦ ਨਾਮਸਥਾਨ ਬਦਲ ਵਿਊ ਹੋਰ ਖੋਜ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿਕੀ ਰੁਝਾਨ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੋ/ਬਰਾਮਦ ਕਰੋ ਸੰਦ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਵਿੱਚ 21 ਅਪਰੈਲ 1526 ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉਪਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ । ਕੈਂਪਰ ਬੈਲ ( Camp Bell ) ਇਸ ਗੋਲੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਰਾਜਾ ਸੁਚੇਤ , ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ । 5. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲ ਗਿਆ । ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪੱਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਅਰਥਾਤ 11 ਮਾਰਚ , 1846 ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਸੰਧੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮੁਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ : ਲਏ । ਇਸ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕਮਾਨ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਸੀ । 7 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬਾਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ , ਜੋ ਦੋ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ । ਇਸ ਨਾਲ ਸਤਲੁਜ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ । ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਇਕ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਲ ਸੀ , ਜਿਸ ਰਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੋ – – ਅਲੀਵਾਰ ਦੀ ਹਾਰ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਬਚਾਉ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਲਗ ਗਈ , ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਭਰਾਉਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਮੋਰਚੇ Apps ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ( 1845-46 ) : ਇਹ ਲੜਾਈ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ 18 ਦਸੰਬਰ , 1845 ਈ. ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 10 ਫਰਵਰੀ , 1846 ਈ. ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ । ਇਸ ਜੰਗ ਦੀਆਂ 5 ਲੜਾਈਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ : – ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਲੜ ਰਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ । ਲੜਾਈ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤਕ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ । ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ 15 ਤੋਪਾਂ ਗਵਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਸ ਲੱਖ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਧਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਨੀਪਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ – 1. ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਤਕੜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਜੋ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ , ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਰਖੇਗੀ । 2. ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣਗੀਆਂ । 3. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਆਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ , ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ , ਵਰਤਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ । ਮਹਾਰਾਜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਸੰਧੀ ਉੱਪਰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਜਿੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਸਬੰਧੀ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਆਪ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ। ਉਧਰ ਅਗੰਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ 20 ਨਵੰਬਰ, ਹੱਟ ਗਏ । ਭਾਵੇਂ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਫ਼ੌਜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਇਆ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰਠ , ਅੰਬਾਲਾ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੁਮਕ ਮੰਗਵਾਈ । ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਆਪਦੀ ਗਵਰਨਰ ਗੁਣਕ: 30°47′N 74°53′E / 30.783°N 74.883°E / 30.783; 74.883 ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਵਿਚਕਾਰ 18 ਦਸੰਬਰ 1845 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਨੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਵਾਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ ਸੀ। 17 ਦਸੰਬਰ, 1845 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਮੁੱਦਕੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਡੋਗਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਚੋਰੀ ਛਿਪੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 17 ਲੱਖ ਰੁਪਿਆ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਲਾਵਾਰਸ ਮਰਨ ਪਿਛੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। 1839 ਈ. ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗੜਬੜ ਕੀਤੀ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹ ਗਏ । 28 ਜਨਵਰੀ-1846 ) ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ– – ਲਾਰਡ ਗੱਫ਼ ਨੂੰ ਕੁਮਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਅੰਬਾਲੇ ਡੇਰਾ ਆ ਜਮਾਇਆ । ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਸਕਣ । ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 6 ਦਸੰਬਰ , 1845 ਈ. ਨੂੰ ਵਧਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ । ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੜਾਈਆਂ ਸੀ । ਗੱਫ਼ ਨੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਕੇ 10 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਧੁੰਦਲਕੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਗੲੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ। ਸੁਲਤਾਨ ੲਿਬਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਹਿਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਡ਼ਾੲੀ ਨੂੰ ੲਿਤਿਹਾਸਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ੲਿਸ ਲਡ਼ਾੲੀ ਵਿੱਚ ੲਿੱਕ ਪਾਸੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋੲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋੲੀ। ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸਿੱਟਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ] ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮੇਨੂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟਾਪੂ ਸਿੱਖਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ , ਮਿਸਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ ਬਾਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ । ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਇਕ ਚਿੱਠੀ 23 ਜਨਵਰੀ , 1845 ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਐਲਨਬਰਾ ਨੂੰ ਲਿਖੀ । ਉਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਹਾਲੀਂ ਤਕ ਜੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ । ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਤੇ ਤੁਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਇਕ ਭਾਰੀ ਫ਼ੌਜੀ ਡਿਬੂ ਬਣਾ ਲਿਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਜੰਗ ਭੜਕਾਉ ਅਫ਼ਸਰ ਮੇਜਰ ਜਾਰਜ ਬਰਾਡਫੁੱਟ ( Major George Broadfoot ) ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੁਧਿਆਣੇ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਏਜੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਲਾ ਲਿਆ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਸਨੇ ਤੋਪਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਇਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ । ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਗੋਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ , ਪਰੰਤੂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਾਇਰ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ । ਲਾਰਡ ਗੱਫ਼ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ । ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ । ਬੱਦੋਵਾਲ ( 21 ਜਨਵਰੀ , 1846 ) ਅਤੇ ਅਲੀਵਾਲ